โรงเรียนชีวิต(LIFE LONG LEARNING CENTER)

สังคมแห่งการเรียนรู้ต้นแบบ จาก สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา

โรงเรียนชีวิต ตั้งอยู่บ้านเลขที่  13   หมู่  7  หมู่บ้านนิคมสร้างตนเองกิ่วลม เขต  16 ตำบลบุญนาคพัฒนา  อำเภอเมือง  จังหวัดลำปาง  โดยมีนายวาจิส  กันทะวัง อาจารย์ผู้สอนรัฐศาสตร์มหาวิทยาลัยราชภัฎสวนดุสิต  ศูนย์ลำปาง  และนางศรีจันทรัตน์  กันทะวัง  ศึกษานิเทศก์สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 35 เป็นผู้ก่อตั้งขึ้น  สืบเนื่องจากวงสนทนาของชาวบ้านเมื่อปลายปี พ.ศ.2542  ได้มองเห็นความเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางสังคมชนบท  จึงต้องการที่จะอนุรักษ์สิ่งที่ดีงามของชุมชนให้เกิดเป็นมรดกทางวัฒนธรรมแก่คนรุ่นต่อไป  ได้ร่วมกันคิดจัดกิจกรรมเพื่อฟื้นฟูวัฒนธรรมดั้งเดิมของท้องถิ่น  เช่น  การรวบรวมเครื่องมือทำมาหากิน การถ่ายทอดองค์ความรู้และภูมิปัญญาท้องถิ่นแก่ลูกหลาน  และพบปะลงมือลงแรงกันทำงาน  เยาวชนในหมู่บ้านได้มีเวทีการจัดกิจกรรมการละเล่นพื้นบ้านเหมือนเมื่อครั้งในอดีตที่ผ่านมา   ซึ่งเป็นการสร้างสังคมให้มีความสุขใหม่อีกครั้งหนึ่ง

จากเหตุการณ์ในครั้งนั้น  ได้กลายเป็นจุดเริ่มต้นของการจัดตั้งโรงเรียนชีวิตและดำเนินการมาจนถึงปัจจุบัน  การปรับเปลี่ยนกิจกรรมเป็นไปตามบริบทความเปลี่ยนแปลงของสังคมและยุคสมัย  โดยใช้วัฒนธรรมท้องถิ่นการฮอมปอย  คือ การช่วยเหลือกันตามกำลังศรัทธา ภายใต้แนวคิดที่ทุกคนอยากให้สังคมเป็นอย่างไร  ต้องลงมือช่วยกันสร้าง ช่วยกันทำ  ผลลัพธ์ที่ได้คือความสุขใจ หรือบุญนั่นเอง “ฮอมปอย” ได้เป็นกระบวนการสำคัญในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ของโรงเรียนชีวิต  ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงเอกลักษณ์ความเป็นสังคมแห่งการเรียนรู้ค่อนข้างชัดเจน กล่าวคือ  โรงเรียนชีวิตเป็นเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ของคนในสังคมทุกเพศ  ทุกวัย  ได้มีโอกาสถ่ายทอดเรียนรู้จากกันและกันในเรื่องที่เกี่ยวกับชีวิต  นำความรู้ไปปฏิบัติจริงในชีวิตประจำวัน  เพื่อการสืบสานวัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น ตามแนวปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง  เสริมสร้างคุณธรรม จริยธรรม เพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิต และอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข

ทิศทางการพัฒนา

โรงเรียนชีวิต มีสถานที่สำหรับการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่เหมาะสม   เอื้อต่อบรรยากาศการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เป็นอย่างดี   สองชีวิตเจ้าของสถานที่เป็นผู้ดำเนินการหลักที่เข้มแข็ง  เสียสละ อุทิศ ตั้งใจ และทุ่มเททั้งกายและใจค่อนข้างสูง   จึงได้รับการสนับสนุนจากชุมชน   องค์กรชุมชน หน่วยงานทางการศึกษา  สถานศึกษาและหน่วยงานอื่น ๆ  ที่สมัครใจเข้ามาร่วมในการจัดกระบวนการเรียนรู้  และนำแนวคิดที่ได้จากโรงเรียนชีวิตไปใช้ในพื้นที่ของตนเอง   ปัจจุบันมีเครือข่ายจำนวน  60  กว่าเครือข่าย  ซึ่งทำให้เกิดความหลากหลาย ทั้งรูปแบบการจัดกิจกรรม  สาระเนื้อหา และกลุ่มเป้าหมาย   มีภูมิปัญญาชาวบ้านมาช่วยเป็นผู้จัดกระบวนการเรียนรู้  โดยวิธีการจัดอบรม  การเข้าค่าย  การฝึกปฏิบัติจริง ทำจริง ใช้ชีวิตและการทำงานเป็นเรื่องเดียวกัน

กิจกรรมของโรงเรียนชีวิตที่ได้ดำเนินการ ประกอบด้วย

1. การถอดองค์ความรู้จากชุมชน  นำมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้และเผยแพร่องค์ความรู้สู่สาธารณชนในรูปแบบของ  CD, VCD  และหนังสืออีเล็คทรอนิกส์ (E–Book)  ตลอดจนถึงเผยแพร่ในเว็บไซด์  วารสาร  นิตยสาร  วิทยุชุมชน   โทรทัศน์  และเครือข่ายการเรียนรู้ระหว่างโรงเรียน ชุมชน ปราชญ์ชาวบ้าน  พระสงฆ์ องค์กรทั้งภาครัฐและเอกชน   มีการระดมทรัพยากรบุคคล ชุมชน สังคมให้มามีส่วนร่วม   เพื่อพัฒนาโรงเรียนชีวิต ให้เป็นแหล่งเรียนรู้ตามอัธยาศัย เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต

2. ให้ผู้เรียนได้รับองค์ความรู้ที่เกี่ยวข้องกับทักษะในการดำรงชีวิตอย่างมีความสุข   เน้นองค์ความรู้ทั้งภูมิปัญญาท้องถิ่น ภูมิปัญญาไทย  และองค์ความรู้สากล  ให้เข้ากับกระแสการเปลี่ยนแปลงของสังคมไทยและสังคมโลก

3. รูปแบบการจัดกิจกรรมเรียนรู้ของโรงเรียนชีวิต  มีการบูรณาการการใช้องค์ความรู้ทางวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น  เรื่องการมีส่วนร่วม (การฮอมปอย) การพัฒนาเครือข่ายการเรียนรู้ และเรื่องงานบุญ เข้ามาใช้ในการบูรณาการกับวิชาการและทักษะต่าง ๆ ในการเรียนรู้ของคนในสังคม  โดยการรวมจิตใจของคนชนบทที่มีความเอื้ออาทร  ตลอดถึงการสร้างสภาพแวดล้อม   ทั้ง ดิน น้ำ  ต้นไม้  ท้องทุ่งนา บ้าน วัด โรงเรียน  ให้เอื้อต่อการเรียนรู้ของคนทุกเพศ ทุกวัย

การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ของโรงเรียนชีวิต  ในแต่ละครั้ง  จะมีการปรับเปลี่ยนตามฤดูกาล ความเหมาะสมกับเวลา  ความพร้อมของผู้สอนและความต้องการของผู้เรียน   สำหรับกิจกรรมการฮอมปอยเพื่อการศึกษา  ณ โรงเรียนชีวิต มีจะแบ่งเป็นฐานการเรียนรู้ เช่น  1)ลานคุณธรรม 2) ซุ้มเกษตรชีวภาพ  3)ลานวัฒนธรรม  4) ซุ้มสล่าพื้นบ้าน  5) กาดหมั้ว  6) ซุ้มการละเล่นพื้นบ้าน  7) ลานเรียนรู้ (นิทรรศการผลงานดีเด่นของโรงเรียนและหน่วยงานต่าง ๆ)

ภูมิรู้ ภูมิปัญญา ในการพัฒนาสังคมแห่งการเรียนรู้

การขับเคลื่อนสังคมแห่งการเรียนรู้ของโรงเรียนชีวิตเป็นไปทั้งสังคม บนพื้นฐานของความร่วมมือในทุกภาคส่วน  โดยมีบุคลากรทางการศึกษาเข้ามามีส่วนร่วมอย่างเข้มแข็ง  ก่อให้เกิดการเรียนรู้ทั้งการศึกษาในระบบ  การศึกษานอกระบบ และการศึกษาตามอัธยาศัย  ชุมชนให้ความร่วมมือและมีภูมิปัญญาชาวบ้าน เป็นผู้จัดกิจกรรมการเรียนรู้เป็นสำคัญ  เพื่อการถ่ายทอดศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นต่าง ๆ ที่เป็นวิถีชีวิตของชุมชน  โดยมีเป้าหมายหลักเพื่อสืบสานศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นและการดำรงชีวิตตามแนวปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง  มีการเตรียมการและจัดทำแผนพัฒนาและแผนปฏิบัติการเชิงกลยุทธ์อย่างเป็นระบบ  การจัดกิจกรรมฮอมปอยเพื่อการศึกษาเป็นไปอย่างต่อเนื่อง มีเครือข่ายการเรียนรู้จากทุกภาคส่วน ทั้งจากบ้าน วัด โรงเรียน ชุมชน องค์กรภาครัฐและเอกชน มีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรมตามแผนด้วยความเสียสละ  โดยมิได้ใช้งบประมาณจากภาครัฐ  แต่มีแนวโน้มที่จะดำเนินกิจกรรมต่อไปได้ค่อนข้างจะมั่นคง

การพัฒนาและการดำเนินกิจกรรมของโรงเรียนชีวิต  ได้ดำเนินการในรูปของคณะกรรมการ  มีที่ปรึกษา ตลอดถึง ปราชญ์ชาวบ้าน  ร่วมกันประชุมปรึกษาหารือเป็นประจำในลักษณะ  “จิตอาสา”  เพื่อพัฒนาโรงเรียนชีวิตให้ยั่งยืนและเหมาะสมกับบริบทของชุมชนและสังคม

เกียรติยศ  รางวัล ที่ชุมชนเคยได้รับ

1. สื่อมวลชนได้เผยแพร่แนวคิดและนำเสนอผลงานของโรงเรียนชีวิตทั้งในระดับท้องถิ่นและระดับประเทศ

2.จังหวัดลำปาง ได้คัดเลือกโรงเรียนชีวิตเป็นโมเดลในการจัดการศึกษาเรียนรู้วิถีชีวิตพอเพียงตามแนวพระราชดำริ  เพื่อขับเคลื่อนวาระแห่งนครลำปางมุ่งสู่การเป็นจังหวัดพอเพียง

สรุปโรงเรียนชีวิต  สังคมแห่งการเรียนรู้ต้นแบบ

การดำเนินกิจกรรมการเรียนรู้ในรูปแบบของโรงเรียนชีวิต โดยจัดกระบวนการเรียนรู้ทั้งในระบบโรงเรียน  นอกระบบโรงเรียน และการศึกษาตามอัธยาศัย  ต่อเนื่องกันมานานสิบกว่าปี    ซึ่งได้นำวัฒนธรรมท้องถิ่น การฮอมปอย (กระบวนการมีส่วนร่วมด้วยความสมัครใจ) ภายใต้โครงการฮอมปอยเพื่อการศึกษา ให้เป็นเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกัน  โดยมีผู้รู้และปราชญ์ชาวบ้านมาถ่ายทอดองค์ความรู้ที่ตนมีให้กับเยาวชนและผู้สนใจ  และในการถ่ายทอดองค์ความรู้บางอย่างที่กำลังจะสูญหาย เก็บไว้ในรูปแบบต่าง ๆ  นำเสนอสู่สาธารณชนเพื่ออนุรักษ์และสืบทอดให้กับสังคมได้รู้จักรากเหง้า ความดีงามและสร้างจิตสำนึกรักท้องถิ่น  โดยชุมชนมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษาตามความต้องการ  เป็นผลงานที่ปรากฏเด่นชัดคือบทสรุปสำคัญที่ทำให้โรงเรียนชีวิตได้รับเกียรติให้เป็นสังคมแห่งการเรียนรู้ต้นแบบ จากสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ ประจำปี 2553

ดู โรงเรียนชีวิต ในแผนที่

ดู โรงเรียนชีวิต ในแผนที่ขนาดใหญ่กว่า